سيد محمدخاتمى رئيس جمهورى روز سه شنبه، گزارش عملكرد برنامه پنج ساله سوم توسعه را به مجلس شوراى اسلامى ارائه كرد.
خاتمى در گزارش خود تصريح كرد: برنامه سوم توانست در سالهاى پايانى ، ايران را به نقطه خيز اقتصادى برساند و بارقه هاى اميد به توسعه همه جانبه را به وجود آورد.
وى افزود: اجراى برنامه سوم اثبات كرد كه ظرفيت هاى ملى و بين المللى جديد براى دستيابى ايران به مراحل نوين توسعه وجود دارد و تدوين و تصويب برنامه چهارم نشان داد كه مى توان با پذيرش ويژگى هاى ملى، تجارب گذشته و تحولات جهانى آهنگى نو را در اصلاح رويكردها ، روندها و ساختارهاى اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى كشور برگزيد.
رئيس جمهورى در گزارش خود خاطرنشان كرد: امروز در حالى مسؤوليت دولت من به پايان مى رسد كه خوشبختانه دولت آينده مى تواند با برخوردارى از سرمايه هاى معنوى و مادى جديد براى برآوردن نيازهاى ملت و تحقق برنامه هاى خويش گام بردارد.
خاتمى تأكيد كرد: يكپارچگى و هماهنگى همه اركان و نهادهاى قدرت و وجود زيرساخت ها و زمينه هاى فراهم شده در مسير توسعه ، لوازم و ابزارهاى جديدى است كه مى تواند راه خدمت را براى دولت آينده هموار كند.
متن كامل گزارش، كه از سوى سيد محمد خاتمى رئيس جمهورى در صحن علنى مجلس شوراى اسلامى قرائت شد ، به شرح زير است :
بسم الله الرحمن الرحيم
رب ادخلنى مدخل صدق و اخرجنى صدق و اجعل لى من لدنك سلطانا نصيرا
خداوند بزرگ را سپاس مى گويم كه هشت سال امكان خدمت به ملت بزرگوار ايران به من و همكارانم در دولت عطا فرمود تا آنچه را مى دانستيم و مى توانستيم درموقعيتى آكنده از فرصتها و تهديدهاى گوناگون ملى و بين المللى به كار گيريم.
داورى نهايى در باب ميزان توفيق دولت دراين مدت كه پيمودن بخشى كوتاه از راه دشوار و طولانى مردم سالارى در ايران است ، از آن خود ملت است كه انقلاب اسلامى اش مردمى ترين انقلاب دوران بود. من برهمان باورم و برهمان خواهم بود كه بايد و مى توان به نام دين و درقالب جمهورى اسلامى راههايى ممكن به سوى آزادى ، استقلال ، عدالت و پيشرفت كشور گشود. اينكه تا چه حد خواستيم وتوانستيم و گذاشتند كه اين مهم را به پيش بريم ، نياز به داورى هاى منصفانه پس از اين دارد ، اميد آنكه هرچه كرديم و هرچه كوشيديم مورد رضايت حضرت حق و درجهت خواست مردم باشد.
امروز در قالب گزارش عملكرد برنامه سوم توسعه اقتصادى ، اجتماعى و فرهنگى جمهورى اسلامى ايران مسؤوليت دارم كه در برابر نمايندگان محترم مجلس شوراى اسلامى آخرين گفتار رسمى خود را درباره عملكرد دولت در پنج سال برنامه عرضه دارم .
برنامه سوم ، ظرفى ممكن براى پيشبرد توسعه همه جانبه ، بهبود سطح كيفيت زندگى عمومى، تأمين عدالت اجتماعى ، آزادى وحقوق اساسى مردم بود.
در برنامه سوم توسعه عمده ترين ضرورتها و نيازهاى جامعه درمسير اهتمام به امر عدالت اجتماعى وحقوق اساسى ملت به عنوان هدف و مبناى پيشرفت جامعه مدنظر بود.
افزايش سطح توليد ، سرمايه گذارى ، اشتغال ، آموزش و تأمين اجتماعى به عنوان مهمترين عوامل زيربنايى براى تحقق عدالت اجتماعى و تأمين حقوق و آزادى هاى مشروع و قانونى همه شهروندان و ايجاد فضاى مطمئن ، قانونمند و با ثبات براى فعاليت هاى اقتصادى ، اجتماعى ، علمى و فرهنگى دراين برنامه مورد تأكيد قرارداشت .
حال كه هم دوره اجراى اين برنامه و هم دوران مسؤوليت دولت اينجانب به پايان رسيد ، خوشحالم كه مى توانيم از موفقيت هاى برنامه در عرصه مسائل اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى و علمى و سياسى سخن بگوييم.
روند موفق اين برنامه اجازه داد كه براى نخستين بار امر برنامه ريزى كشور تحول يابد و بتواند در چشم اندازى به افق بيست ساله ، به برنامه هاى بعدى توسعه بينديشد.
گزارش اقتصادى سال ۱۳۸۳ و ارزيابى عملكرد پنچ ساله برنامه سوم به صورت تفصيلى به نمايندگان محترم تقديم شده است و از اين رو مى كوشم به فشرده اى از مهمترين « سياست ها» و «اقدامات » و « شاخص هاى كلان» و «تحولات عمده » در بخشهاى مختلف بپردازم.
۱- مهمترين سياستها و اقدامات برنامه سوم مهمترين سياست هاو اقدامهايى كه در طول برنامه با موفقيت به انجام رسيد عبارتنداز :
- اجراى دقيق يكسان سازى نرخ ارز به منظور شفاف سازى و سالم سازى اقتصاد كشور.
- ايجاد وتقويت حساب ذخيره ارزى و تسريع در فرآيند استفاده سرمايه گذاران غيردولتى از منابع اين حساب.
- كنترل برنامه ريزى شده نرخ تورم، نرخ بيكارى وافزايش سرمايه گذارى.
- رسيدن به خودكفايى درگندم و بعضى محصولات استراتژيك كشاورزى.
تلاش درجهت حفظ و يا افزايش يارانه كالاهاى اساسى به منظور كمك به معيشت قشرهاى كم درآمد.
- گسترش تسهيلات جهت سرمايه گذارى و ايجاد رشد و اشتغال و كاهش نرخ تسهيلات بانكى از سقف ۲۴درصد به ۱۶ درصد .
- پرهيز از استقراض از بانك مركزى دراجراى عمليات بودجه هاى سالانه و كاهش بدهى هاى دولت.
- تدوين و تصويب نظام تأمين اجتماعى وانجام الزامهاى اجراى اين نظام با شكل گيرى وزارت رفاه و تأمين اجتماعى جهت بسط وتحقق عدالت اجتاعى و هدفمند كردن يارانه ها.
- پرداخت مستمرى به نيازمندان فاقد توان كار و فعاليت و گسترش بيمه هاى درمان .
- فراهم آوردن امكان حضور بيشتر در بازارها و عرصه هاى جهانى .
- تنظيم و اجراى قوانين بنيادى نظير قانون جذب و حمايت سرمايه گذارى خارجى ، تجمع عوارض قانون بازار غير متشكل بومى ، بخشى از مقررات مالى دولت ، نوسازى و روزآمد كردن صنايع ، تجارت الكترونيك و اصلاح قانون مالياتهاى مستقيم.
- جايگزينى تدريجى موانع تعرفه اى به جاى موانع غير تعرفه اى واردات كالا.
- لغو مقررات پيمان سپارى ارزى و تعديل سود بازرگانى براى رقابتى كردن صادرات.
- اعطاى جوايز صادراتى و جبران خسارت ارزى صادركنندگان.
- ساماندهى مناطق ويژه و آزاد تجارى با جهت گيرى هم پيوندى اين مناطق با اقتصاد جهانى و ملى.
- گسترش بازار بورس ( راه اندازى بورس هاى كشاورزى وفلزات و بورس هاى منطقه اى و كالايى) و هدايت منافع ونقدينگى بخش خصوصى به بازار بورس درجهت تقويت سرمايه گذارى خارجى.
... تسريع در فرآيند انحصار زدايى و اطمينان بخشى به فعاليت هاى خصوصى با اجازه فعاليت بانك هاى خصوصى در داخل كشور و بانك هاى خارجى در مناطق آزاد تجارى جهت وسعت دادن به بازار پول و سرمايه، اصلاح نظام بودجه ريزى و شفاف شدن بودجه عمومى دولت و افزايش نسبت بودجه عمرانى به بودجه جارى، كوچك كردن دولت و ادغام وزارتخانه ها و سازمان هاى موازى و مشابه، طراحى و اجراى موفقيت آميز طرح توازن منطقه اى در استان ها و مناطق كمتر توسعه يافته جهت حضور بالنده اين مناطق در توسعه كشور، تمركز زدايى و تفويض گسترده اختيارات مركز به استان ها ومعنى ومفهوم بخشيدن به شوراى برنامه ريزى استانى و تعادل بخشى به مقوله مسؤوليت داشتن و اختيار داشتن، تصويب و اجراى كليات وظايف مربوط به واگذارى فعاليت هاى دستگاههاى ملى به استانى و دستگاه هاى اجرايى به شهردارى ها و نهادهاى غير دولتى و مدنى، گسترش حوزه فن آوريهاى نوين در كشور و حمايت از نوآوران، گسترش فرهنگ و توليد IT جهت تحقق توسعه همه جانبه دانش محور، تصويب و اجراى برنامه تكفا و مقدمات ايجاد دولت الكترونيك و پول الكترونيكى،
- ايجاد شرايط لازم رشد بالاى صنعت كشور بويژه رشد صنعت خودروسازى و پتروشيمى، بهره گيرى از امكانات حساب ذخيره ارزى جهت ايجاد مراكز صنعتى و توليدى، پيشبرد سياست گسترش اختيارات و استقلال دانشگاه ها و مراكز تحقيقاتى و تحول ساختارى وزارت علوم، تحقيقات و فناورى و تدوين و تصويب واجراى قانون تشكيل آن، بهره بردارى از ميدان گازى پارس جنوبى و شكل دهى مجموعه بزرگ عسلويه، گسترش همه جانبه شبكه راه ها، راه آهن و فرودگاه ها از جمله راه اندازى فرودگاه بين المللى امام خمينى (ره) و خط آهن بافق - مشهد، توجه جدى و اساسى به مقوله انباشت، توزيع و بهره بردارى ازآب از طريق تكميل و راه اندازى بيش از ۵۰ سد در مناطق مختلف كشور، گسترش شبكه تلفن همراه و ثابت، ساماندهى امور تقويت بخش گردشگرى ازطريق اجراى قانون تشكيل سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى و ايجاد زير بناهاو بسترهاى لازم براى آن، موضوعيت دادن به امر حفاظت از محيط زيست درهمه بخش هاو تبديل آن به عنوان فرهنگ عمومى، توانمندسازى زنان و ارتقاى سرمايه انسانى و اجتماعى آنان و افزايش نقش و سهم زنان در نظام اجرايى كشور، ارتقاى جايگاه سازمانى امور مربوط به شهدا و ايثارگران، برقرارى امنيت داخلى و موضوعيت دادن به حقوق همه شهروندان، پى ريزى تعامل با جهان و كشورهاى همسايه با راهبرد تنش زدايى، اعتمادسازى و افزايش قدرت منطقه اى ايران و كاهش ريسك اقتصادى سرمايه گذارى در كشور،
بالابردن اعتبار وضريب نفوذ سياسى ايران در دنيا و درمجامع بين المللى، مديريت بحران ها و خروج از بسيارى از بن بست هاى سياسى و اقتصادى در منطقه و جهان به خصوص شرايط حاد و حساس حمله به افغانستان و عراق ونيز امور انرژى هسته اى، رشد نهادهاى دينى و فكرى كشور، تأكيد برتوسعه فرهنگى و علمى به عنوان جوهر برنامه هاى توسعه اى، افزايش سهم و نقش نهادهاى مدنى و غير دولتى در توسعه، ۲ شاخص هاى كلان و فرابخشى در اينجابه ده شاخص كلان توسعه اى در برنامه سوم به اختصار مى پردازم.
جمعيت و اشتغال
*مهم ترين موفقيت كشور در زمينه مسائل جمعيتى، توسعه برنامه هاى بهداشتى و تثبيت نرخ رشد جمعيت به ميزان متوسط سالانه ۱/۶ درصد مى باشد.
*دربرنامه سوم به بطور متوسط سالانه ۵۸۰ هزار شغل ايجاد شده است كه نسبت متوسط سالانه ۳۸۰ هزار شغل در برنامه اول و ۲۸۰ هزار شغل در برنامه دوم، افزايش قابل ملاحظه اى دارد كه براين اساس ،نرخ بيكارى در كشور از ۱۴/۲ درصد در سال ۱۳۷۹ به ۱۰/۳ درصد درسال ۱۳۸۳ كاهش يافته است .
*اجراى طرحهاى توليدى با استفاده از منابع حساب ذخيره ارزى ،پرداخت تسهيلات از طريق وجوه اداره شده به ميزان ۱۳ هزار و ۷۶۰ ميليارد ريال و همچنين همكارى ويژه سيستم بانكى در اجراى طرح هاى اشتغال زا از جمله اقدام هاى مؤثر برنامه در ايجاد و گسترش اشتغال بوده است.
توليد و سرمايه گذارى
متوسط رشد سالانه توليد ناخالص داخلى در برنامه سوم ۵/۴ درصد بوده است باتوجه به پيش بينى برنامه به ميزان ۶ درصد،تنها ۰/۶درصد كمتر از پيش بينى برنامه بوده است ،اما در مقايسه با عملكرد برنامه دوم به ميزان ۸/۳ درصد افزايش قابل ملاحظه اى نشان مى دهد .
گفتنى است كه كشور در سالهاى ۱۳۸۱ و ۱۳۸۲ به ترتيب به نرخ رشدهاى ۴/۷ درصد و ۶/۷ درصد دست يافت كه در ۱۲ سال گذشته بى سابقه بوده است ،درآمد سرانه نيز دربرنامه سوم به طور متوسط سالانه ۳/۸ درصد رشد يافته است.
*بخش صنعت در بين بخش هاى اقتصادى با متوسط رشد سالانه ۱/۱۱ درصد در برنامه سوم و سهم حدود ۱۸/۸درصد در توليد ناخالص داخلى به همراه بخش خدمات با متوسط رشد سالانه ۴/۸درصد و سهم ۵۱/۸ درصدى در كل توليد كشور بيشترين نقش را در افزايش توليد و رشد اقتصادى داشته اند.
بخش كشاورزى در برنامه سوم از متوسط رشد سالانه ۴/۳ درصد برخوردار بود و در سال هاى ۱۳۸۱ و ۱۳۸۲ به رشدى فراتر از پيش بينى برنامه دست يافت.
*متوسط رشد سالانه تشكيل سرمايه ثابت ناخالص (سرمايه گذارى) در دوره برنامه سوم ۹/۳ درصد است كه بيش از ۲ درصد از هدف پيش بينى شده يعنى ۷/۱ درصد جلوتر بوده است. نرخ سرمايه گذارى (نسبت سرمايه گذارى به توليد) كه در سال ۱۳۷۹ معادل ۲۹/۸ درصد بود با يك روند چشمگير در سال ۱۳۸۳ تا حد ۳۵/۸ درصد افزايش يافته است.
*متوسط رشد هزينه هاى مصرفى در برنامه سوم با رقم ۶/۶ درصد حدود دو برابر هدف برنامه يعنى ۳/۳ درصد است. اين امر به طور عمده انعكاس رشد چشمگير درآمدهاى نفتى، بهبود وضعيت اقتصادى و رشد حجم واقعى پول است. در عين حال سهم هزينه هاى مصرفى دولتى در توليد ناخالص داخلى در سال پايانى برنامه نسبت به سال ۱۳۷۹ حدود ۲ درصد كاهش يافته است كه در جهت سياست هاى برنامه بوده است.
* بهره ورى
شاخص هاى بهره ورى نشان مى دهند كه بهره ورى نيروى كار به طور متوسط سالانه دو درصد افزايش يافته كه اين حد نسبت به هدف برنامه ۰/۷ درصد بيشتر است. اين رشد به واسطه گرايش بيشتر به سمت تكنيك هاى سرمايه بر و افزايش سرمايه انسانى و مهارت نيروى كار رخ داده است.
*به رغم رشد با ثبات ۰/۱ درصدى سالانه بهره ورى سرمايه، پايين بودن قيمت نسبى سرمايه و عدم تعيين قيمت هاى واقعى عوامل توليد و ناهمخوانى قوانين و مقررات بازار كار، هدف برنامه در اين زمينه محقق نشد كه اميد است در برنامه هاى آتى به اين موضوع توجه ويژه اى بشود.
*شاخص بهره ورى كل عوامل كه عملكرد كلى اقتصاد را در زمينه استفاده بهينه از منابع نشان مى دهد در برنامه سوم توسعه سالانه به طور متوسط حدود ۰/۸ درصد افزايش يافته است كه حاكى از تحقق كامل هدف برنامه در خصوص اين شاخص است. در برنامه سوم توسعه حدود ۱۴/۹درصد از رشد توليد ناخالص داخلى از طريق ارتقاى بهره ورى كل عوامل توليد حاصل شده است.
رفاه اجتماعى و توزيع درآمد
*در چهار سال اول برنامه سوم، شاخص رفاه اجتماعى به دليل بالا رفتن درآمد سرانه و بهبود نسبى توزيع درآمد، به طور متوسط سالانه ۶ درصد رشد داشته است. پيش بينى مى شود كه در سال ۱۳۸۳ رشد شاخص مذكور به ۸/۴ درصد افزايش يابد.
*طى چهار سال اول برنامه سوم نسبت هزينه دهك بالا (ثروتمندترين) به دهك پايين (فقيرترين) از ۲۰/۵ برابر به۱۷/۷ برابر تقليل يافت كه معادل كاهش متوسط رشد سالانه به ميزان۴/۹ درصد است. روند كاهش اين شاخص كه نشان دهنده بهبود توزيع درآمد است در مناطق روستايى بيش از مناطق شهرى است.
پول و تورم
*به رغم بهبود تركيب نقدينگى در طول برنامه سوم توسعه يعنى افزايش سهم شبه پول و كاهش سهم پول در اين دوره، نقدينگى بخش خصوصى به طور متوسط سالانه ۲۸/۹درصد افزايش يافته كه نسبت به هدف برنامه ۱۶/۴درصد) افزايش قابل ملاحظه اى يافته است. افزايش تقاضا براى اعتبارات در جهت ساخت و ساز و توليد بيشتر و رشد چشمگير ذخاير ارزى از جمله دلايل عمده رشد نقدينگى بخش خصوصى است.
*متوسط عملكرد نرخ تورم در دوره برنامه سوم توسعه در حدود ۱۴/۱ درصد بوده كه كمتر از هدف پيش بينى شده برنامه ۱۵/۹ درصد) است. اين امر نشان دهنده آن است كه با وجود رشد بى رويه نقدينگى، سياست هاى اقتصادى به طور عمده در راستاى كاهش سطح عمومى قيمت ها و ثبات در نرخ تورم بوده است.
تجارت خارجى و تراز پرداخت ها
*عملكرد صادرات كالا و خدمات در برنامه سوم از متوسط رشد سالانه ۱۸ درصد برخوردار شد و در مجموع بالغ بر ۱۸۲ ميليارد دلار از اين محل عايد گرديد كه نسبت به رقم ۱۱۱/۳ ميليارد دلار هدف برنامه حاكى از تحقق ۶۴ درصد بيش از پيش بينى برنامه مى باشد. همچنين دستيابى به ۲۸/۲ ميليارد دلار صادرات غيرنفتى نشان از تحقق كامل و حتى بيش از هدف برنامه مى باشد.
* واردات كالا و خدمات در برنامه سوم با متوسط رشد سالانه به ميزان ۲/۲۴ درصد بالغ بر ۱۶۰ ميليارد دلار بوده است كه در مقايسه با رقم پيش بينى شده در برنامه (معادل ۱۲۲/۷ميليارد دلار) حدود ۳۱ درصد بيش از برنامه تحقق يافته است.
*افزايش ارزش صادرات كالا و خدمات در برنامه سوم باعث شد تا تراز بازرگانى و تراز حساب جارى كشور از مازاد قابل توجهى برخوردار شود.
مازاد تراز بازرگانى در مجموع دوره بالغ بر ۳۷/۵ ميليارد دلار بود كه بر ذخاير بين المللى حدود ۲۸ ميليارد دلار افزوده شد.
بودجه و وضع مالى دولت
* دريافتى هاى دولت در برنامه سوم، سالانه به طور متوسط ۲۸/۲درصد رشد داشته است كه بخش عمده آن از طريق دريافتى هاى ناشى از فروش نفت تأمين شده است. به رغم شتاب مناسب سالانه ۱۸/۱درصدى درآمدهاى مالياتى در طول برنامه سوم، ولى اين بخش به دليل رشد بالاى درآمدهاى نفتى نتوانست سهمى بيش از ۲۶/۳ درصد در تركيب درآمدهاى دولت به دست آورد.
*رشد اعتبارات تملك دارايى هاى سرمايه اى (عمرانى) به طور متوسط سالانه ۱۹ درصد بوده و به دليل رشد بيشتر اعتبارات هزينه اى كه به طور عمده در زمينه افزايش حقوق كاركنان دولت به خصوص فرهنگيان و معلمين عزيز و همچنين افزايش شديد يارانه كالاهاى اساسى در جهت تأمين معيشت اقشار آسيب پذير جامعه صورت گرفت سهم اين بخش در كل مصارف عمومى كشور كاهش يافت و به همين دليل (يعنى افزايش پرداخت هاى هزينه اى) دولت مجبور گرديد جهت افزايش هاى ضرورى و مصوبات مجلس شوراى اسلامى در سال پايانى برنامه سوم ۱۲۸ هزار و ۳۳۵ ميليارد ريال از عايدات فروش نفت را صرف هزينه هاى جارى كند.
*مازاد حساب ذخيره ارزى از آغاز عملياتى شدن اين حساب در برنامه سوم توسعه تا پايان سال ۱۳۸۳ بالغ بر ۳۰ هزار و ۱۱۷ ميليون دلار بوده است كه در مجموع در دوره ياد شده ۲۲ هزار و ۵۹۹ ميليون دلار آن به مصرف رسيده و مانده حساب مذكور در پايان برنامه بالغ بر ۸ هزار و ۷۲۷ ميليون دلار بوده است.
استفاده از تسهيلات توسط بخش غيردولتى در طول مدت گشايش اين حساب بالغ بر ۳ هزار و ۳۴۹ ميليون دلار است و در مقابل معادل ۱۱ هزار و ۳۲۶ ميليون دلار برداشت از سوى دولت در شكل تكاليف بودجه اى صورت گرفته است.
گفتنى است كه ميزان دارايى حساب در پايان سال ۱۳۸۳ بالغ بر ۱۱ هزار و ۹۴۰ ميليون دلار است.
نظام ادارى و مديريت
*روند نزولى تعداد كاركنان دولت كه براى اولين بار در سال هاى پس از انقلاب در سال ۱۳۸۱ نسبت به دوره قبل آغاز گرديد، با شتاب بيشترى ادامه يافته است، به طورى كه تعداد كاركنان دستگاه هاى اجرايى در پايان سال ۱۳۸۲ نسبت به ابتداى برنامه سوم به ميزان ۲/۹ درصد كاهش يافته است.
*از نظر نقش آفرينى و مشاركت زنان در نظام ادارى، به رغم كاهش تعداد كاركنان دولت، تعداد كاركنان زن در سال ۱۳۸۲ نسبت به سال آغاز برنامه، ۱۲/۱ درصد افزايش يافته است.
ساماندهى شركت هاى دولتى و خصوصى سازى
*در جهت اجراى ماده ۴ قانون برنامه سوم توسعه، هيأت وزيران فهرست ۵۹ شركت مادرتخصصى را به تصويب رسانده است كه از اين تعداد اساسنامه شش شركت تنفيذ شده و اساسنامه ۲۲ شركت ديگر در طول سال هاى برنامه به تصويب رسيده است.
*مجموعه تعداد شركت هاى دولتى، بانك ها و مؤسسات انتفاعى از تعداد ۵۵۰ شركت در سال ۱۳۷۹ به ۵۳۳ شركت در سال پايانى رسيده است.
*ارزش سهام واگذار شده در طول سال هاى اجراى برنامه از سال ۱۳۷۹ به بعد به ترتيب معادل ۸۱ ، ۴۶۱ و ۳۰۶ درصد رشد داشته است.
*نتيجه بررسى مصوبات هيأت عالى واگذارى و هيأت وزيران نشان مى دهد كه در سال هاى اجراى برنامه نسبت به انحلال يا ادغام و واگذارى سهام ۶۳۶ شركت دولتى يا سهام متعلق به دولت تصميم گيرى شده است.
۳ - تحولات عمده در بخش هاى مختلف
تحولات برجسته در بخشهاى مختلف اقتصادى ، اجتماعى و فرهنگى برنامه به تفضيل درگزارش بخشهاى گوناگون آمده است ، از اين رو براى بيان تحولات توسعه اى كشور در طول برنامه به برخى شاخص هاى عمده اشاره مى كنم.
*رشد سالانه ارزش افزوده بخش صنعت و معدن معادل ۱۱/۱درصد.
* افزايش محصولات فولادى از ۵ ميليون و ۴۴۵ هزارتن در سال ۱۳۷۸ به ۹ ميليون تن در سال ۱۳۸۳
*افزايش توليد شمش آلومينيوم از ۱۳۷ هزارتن در سال ۱۳۷۸ به ۳۱۲ هزار تن در سال ۱۳۸۳ .
*رشد توليد سيمان از ۲۲ ميليون تن در سال ۱۳۷۸ به ۳۲ ميليون تن در سال ۱۳۸۳ .
*افزايش صادرات بخش صنعتى و معدن از ۱/۹ ميليارد دلار به ۴/۵۶ميليارد دلار
*رشد ۱۵۳ درصدى توليد خودروى سوارى و۲۳۲ درصدى توليد خودروى سنگين.
*دستيابى به خودكفايى گندم وارتقاى سريع توليدمحصولات استراتژيك كشور
* توسعه سيستمهاى آبيارى تحت فشار از ۳۳ هزار هكتار به ۵۵ هزارهكتار
*اجراى بيش از ۵۰ سد درجهت تقويت و پايدارى بخش آب و كشاورزى.
*تنظيم بيش از ۵۰۰۰ ميليون مترمكعب آب از طريق احداث سدهاى مخزنى
*اجراى ۱۴ طرح درزمينه پتروشيمى و افزايش صادرات محصولات پتروشيمى از ۳۳۹ ميليون دلار به ۱۷۳۰ ميليون دلار
* اتمام بخشهاى عمده طرح عسلويه و پالايشگاه پارس جنوبى
*تحقق ۱۵۵ درصدى هدف برنامه درجهت اكتشاف نفت وگاز
*برخوردارى ۴ هزار و ۶۰۵ خانوار از گاز طبيعى در طول برنامه
* افزايش ميانگين قدرت عملى نيروگاهها به ميزان ۱۰/۳ هزار مگاوات نسبت به قبل از برنامه .
* كاهش مدت خاموشى برق به ۳/۱۴ دقيقه به ازاى هر مشترك در طول شبانه روز.
*اجراى برنامه دولت سبز و تلقى محيط زيست به عنوان يكى از مؤلفه هاى درونى و محورى برنامه هاى توسعه .
* رشد سالانه ۱۴ درصدى حمل بار و۳ درصدى جابه جايى مسافر.
*رشد سالانه طول آزادراهها ، بزرگراهها و راههاى اصلى به ميزان ۸/۸ ، ۲/۸ و ۲/۱ درصد درمدت برنامه .
*تحقق ۱۰/۲/۴درصدى و ۹۱ درصدى هدف برنامه درحمل بار و مسافر از طريق راه آهن.
*افزايش سهم ناوگان هوايى غيردولتى به ۳۷/۲ درصد در تردد ۲۲/۴ ميليون نفرى مسافر از فرودگاهها.
*استفاده از ۱۰۰ درصد ظرفيت اسمى بنادر و گذشتن از مرز ۹۳/۴ميليون تنى كالا از بنادر.
* رشد ۱۴/۵ درصدى سالانه ضريب نفوذ تلفن ۱۶/۳ درصدى رشد سالانه دايرى تلفن ثابت و ۱۳/۷درصدى تعدادى از روستاهاى داراى ارتباط.
* برخوردارى جمعيت روستاهاى بالاى ۲۰ خانوار.
- از آب آشاميدنى سالم به ميزان ۹۲ درصد.
- از راه مناسب روستايى به ميزان ۸۹/۳درصد .
- واز برق روستايى به ميزان ۱۰۰ درصد.
*افزايش روستاهاى بالاى ۱۰۰ خانوار تحت پوشش طرحهاى هادى از ۲۹/۵ درصد به ۹۲ درصد.
رشد سالانه ۱۰/۳ درصدى توليد مسكن از ۳۵۰ هزار واحد به ۴۵۰ هزار واحد.
* افزايش نرخ اميد به زندگى از ۷۰ سال به ۷۱/۷ سال با توسعه برنامه هاى بهداشتى و كاهش مرگ و مير كودكان زير پنج سال.
توسعه بيمارستانهاى كشور از ۷۰۵ بيمارستان به ۷۳۸ بيمارستان.
*توسعه تعداد مراكز بهداشتى درمانى از ۶ هزار و ۳۸۹ واحد به ۷ هزار و ۶۳۳ واحد.
*افزايش شاخص نسبت جمعيت تحت پوشش بيمه هاى اجتماعى از ۵۶/۵ درصد به ۶۷/۱درصد.
* افزايش جمعيت تحت پوشش بيمه درمان از ۸۷/۷ درصد به ۹۳/۸درصد.
*تحت پوشش بيمه قرار گرفتن ۲۱ ميليون نفر روستايى و ۵ ميليون نفر از قشرهاى محروم جامعه.
*رشد متوسط سالانه ۵/۸درصدى دانش آموزان متوسطه فنى و حرفه اى و كار و دانش و افزايش سهم دانش آموزان اين دوره ها در متوسطه از ۲۴/۴ درصد به ۳۶/۸درصد.
*افزايش سهم دانش آموزان دختر در فنى و حرفه اى از ۳۶/۹ درصد به ۳۷/۸درصد.
*رشد ۱۵/۴ درصدى متوسط سالانه آموزشهاى كاردانى فنى و حرفه اى.
*رشد متوسط سالانه ۷ درصدى دانشجويان كشور.
*افزايش سهم اعتبارات پژوهش و فناورى دولتى از توليد ناخالص داخلى از ۰/۳۱ به ۰/۵درصد.
*رشد متوسط سالانه كاربران اينترنت معادل ۱۳۹/۶ درصد.
*افزايش نسبت شمارگان كتابهاى منتشر شده به جمعيت از ۱/۹ نسخه به ازاى هر نفر ۲/۴ نسخه.
*رشد سالانه ۷/۴درصد كتابهاى موجود در كتابخانه هاى عمومى.
*رشد متوسط سالانه ۳۲/۸ درصدى نشريات كشور (از ۹۰۷ عنوان به ۲۸۱۷ عنوان).
آنچه گفته شد ، تصويرى فشرده از فعاليتهاى گسترده خانواده دولت در بخش هاى مختلف برنامه سوم بود. نه ابعاد و نه آثار اين برنامه را محدود به اين ارقام و اعداد نمى كنم.
برنامه سوم توانست در سالهاى پايانى ، ايران را به نقطه خيز اقتصادى برساند و بارقه هاى اميد به توسعه همه جانبه را بوجود آورد.
اكنون راه بيست ساله توسعه كشور با آغاز برنامه چهارم گشوده شده است.
اجراى برنامه سوم اثبات كرد كه ظرفيت هاى ملى و بين المللى جديد براى دستيابى ايران به مراحل نوين توسعه وجود دارد و تدوين و تصويب برنامه چهارم نشان داد كه مى توان با پذيرش ويژگى هاى ملى، تجارب گذشته و تحولات جهانى آهنگى نو را در اصلاح رويكردها ، روندها و ساختارهاى اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى كشور برگزيد.
امروز در حالى مسؤوليت دولت من به پايان مى رسد كه خوشبختانه دولت آينده مى تواند با برخوردارى از سرمايه هاى معنوى و مادى جديد براى برآوردن نيازهاى ملت و تحقق برنامه هاى خويش گام بردارد.
يكپارچگى و هماهنگى همه اركان و نهادهاى قدرت و وجود زيرساخت ها و زمينه هاى فراهم شده در مسير توسعه ، لوازم و ابزارهاى جديدى است كه مى تواند راه خدمت را براى دولت آينده هموار كند.
خداوند بزرگ را صميمانه سپاس مى گويم كه در اين هشت سال به من و همكارانم توفيق داد كه در پرتو لطف و عنايت او و آگاهى و اعتماد ملت تا جايى پيش رويم كه تهديدهاى ملى و بين المللى به فرصت تبديل شود.
من در شرايطى مسؤوليت را به دولت بعد تحويل مى دهم كه در سياست خارجى، ايران دچار مشكل اساسى نيست و بحران هاى مهمى چون انرژى هسته اى تاكنون به خوبى مديريت شده است.
مديريت شرايط بحرانى منطقه اى و جهانى در جهت مصالح كشور نه تنها مخاطرات و تهديدهاى فراوان از دامان ايران دور كرد بلكه هزينه توليد اقتصادى و ايجاد فرصت هاى جديد توسعه را نيز براى كشور پايين آورد.
مطمئناً روابط بسيار خوب ما با همسايگان و روابط بهبود يافته ما با جهان، ضريب امنيت ملى ما را ارتقاء داده است. اينكه ايران توانست از يك كشور آسيب پذير به يك بازيگر مؤثر و فعال در منطقه و جهان برسد فرصتى مهم براى توسعه ملى است. اميدواريم اين فرصت از سوى دولت آينده پاس داشته شود.
فرصت را مغتنم مى شمارم و از ملت عزيز ايران به خاطر همه محبت هاى بى شائبه و از همه نخبگان و از همه گروه هاى اجتماعى و نهادهاى مدنى به خاطر
الطاف فراوان، صميمانه تشكر و خداحافظى مى كنم و از قصورهاى خويش در برابر بزرگى آنان حلاليت مى طلبم.
از اين پس:
هر كه ما را ياد كرد ايزد مر او را يار باد
هر كه ما را خوار كرد از عمر برخوردار باد
هر كه اندر راه ما خارى فكند از دشمنى
هر گلى كز باغ وصلش بشكفد بى خار باد
------------------------------------------------------------------
اتفاقات آخرين حضور خاتمى در مجلس
رئيس جمهور هنگام ورود به مجلس با استقبال تنى چند از نمايندگان روبرو شد كه مى خواستند با وى مصافحه كنند، رئيس مجلس شوراى اسلامى نيز از آنان خواست تا در پايان جلسه به خداحافظى با رئيس جمهور بپردازند و قبل از آن به رئيس جمهور مراجعه نكنند.
در آغاز سخنان رئيس جمهور، رئيس مجلس شوراى اسلامى از نمايندگانى كه در صندلى هاى رديف اول مجلس نشسته بودند خواست تا جاى خود را تغيير دهند تا وزرا و اعضاى هيأت دولت - كه اكثر آنها در اين مراسم حضور داشتند- بتوانند در اين جايگاه قرار بگيرند.
خاتمى قبل از شروع به ارائه گزارش عملكرد هشت ساله دولت خود خاطرنشان كرد كه قرار بود ناهار امروز را _ نه شام آخر _ مهمان دوستان در مجلس باشد ولى تقدير چيز ديگرى را رقم زده ولى با اين حال هميشه در خدمت مردم است.
خاتمى، حداد عادل و نمايندگان مجلس در محوطه مجلس شوراى اسلامى در حالى آخرين عكس هاى يادگارى را گرفتند كه ازدحام جمعيت و شور و علاقه نمايندگان به حدى بود كه بارها و بارها رئيس جمهور از يك سمت جمعيت به سوى ديگر كشانده مى شد و يك بار نيز خاتمى و حداد عادل در پى فشارهاى زياد نمايندگان در حال افتادن بر روى زمين بودند كه ديگر نمايندگان به آنها كمك كردند.
خبرنگارى از رئيس جمهور پرسيد آيا شما از ملت خداحافظى كرده ايد كه خاتمى در پاسخ گفت: از ملت خداحافظى نكرده ام. در همين حال حداد عادل به خبرنگاران گفت: اجازه بدهيد كه آقاى خاتمى يك چاى ميهمان ما باشند .
احمد توكلى، نماينده تهران و رئيس مركز پژوهش هاى مجلس ، در جمع خبرنگاران پارلمانى، گفت: آقاى خاتمى پرسشگرى مردم از حاكمان را كه ثمره انقلاب اسلامى و امر رايج در سال هاى اول انقلاب بود را دوباره زنده ساخت.
در ساعت ۹/۲۵ دقيقه، مانيتور هاى صحن علنى ورود سيد محمد خاتمى به راهروهاى مجلس را نشان داد، تريبون مجلس هم با دو دسته گل ونوشته هايى براى خير مقدم و تقدير از خاتمى آماده شده بود.
«عليرضا محجوب»، نماينده تهران كه ورود خاتمى همزمان با تذكر آيين نامه اى او بود، به سخنان خود ادامه داد.
هنگامى كه خاتمى در پايان گزارش عملكرد برنامه توسعه سوم شعرى را خواند به سخنان خود پايان داد و پس از آن اكثر نمايندگان مجلس شروع به دست زدن كردند.
در حالى كه اين دست زدن ها ادامه داشت، برخى ديگر از نمايندگان با صداى بلند صلوات فرستادند. صداى صلوات و دست زدن در صحن مجلس با يكديگر همراه شد.
در لوح تقدير مجلس هفتم از خدمات هشت ساله سيد محمد خاتمى خطاب به رئيس جمهورى آمده است: مجلس شوراى اسلامى وظيفه خود مى داند از خدمات و تلاشهاى جنابعالى در دو دوره رياست جمهورى در راه اعتلاى كشور و سرافرازى ملت ايران قدردانى كند.
چهارشنبه ۳ اوت ۲۰۰۵
دوشنبه ۱ اوت ۲۰۰۵
سيد محمد خاتمي: تلاش ما اين بود که ثابت کنیم، قدرت امری زميني است و مشروعيت قدرت منوط به رضايت مردم است
سيد محمد خاتمي در آخرين حضورش به عنوان رييس جمهور در جمع فرهنگيان و نمايندگان تشكلهاي غير دولتي و شاعران، نويسندگان و هنرمندان از گلههاي هشت سالهاي گفت كه سالها آنها را تحمل كرده بود.
به گزارش خبرنگار ايسنا، او به قول خودش، آمادگي براي صحبت كردن نداشت و در راه چيزهايي را نوشته بود تا براي حاضران بگويد و خواست كه بدون دلهره حرفهايش را بزند، از هر دري سخن گفت و از ديدگاههاي متحجرانه نسبت به اسلام گله كرد و به بيان اهداف اسلامي پرداخت كه آن را برگرفته از ديدگاه امام خميني (ره) ميخواند.
خاتمي كه در كمرويي و رودربايستي قرارگرفتن را ضعف خود ميداند، از روزهايي گفت كه به اصرار دوستانش در عرصهي سياسي حاضر شده و تنها هدفش طرح ديدگاهي بوده كه به آن معتقد است.
او از دستاوردهايش گفت و اصلاحات و حركت اصلاحي مردم را در بسياري زمينهها موفق خواند و البته از برخي دوستان اصلاحطلبش كه دچار شعارزدگي شدند و اولويتها را تشخيص ندادند گله كرد.
به گزارش خبرنگار سياسي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، خاتمي كه در شامگاه يكشنبه در مراسم سلام خاتمي كه از سوي فرهنگيان برگزار شد، حرفهاي نمايندگان صنوف مختلف را شنيد كه عموما با قدرداني از وي همراه بود، وقتي خود پشت تريبون قرار گرفت، گفت كه در چنين فضايي انسان با يك احساس متضاد همراه ميشود: شادي و شرمساري. كدام افتخار بالاتر از اين است كه انسان خود را ميان مردم ايران ببيند.
رييس جمهور ادامه داد: «آنچه در اينجا گفته شد براي كسي بود كه شايستگي اين بزرگواري را نداشت. قطرهاي كوچك بود در درياي موج خيز عظمت يك ملت تاريخساز كه در آينده نيز افتخارات بزرگي خواهد داشت.»
خاتمي سپس سخنانش را اين گونه آغاز كرد كه ما در دوران گذار به سر ميبريم. همه جوامع لحظات گذار دارند كه گاه به سوي انحطاط است چنانچه بسياري جوامع متمدن گرفتار آن شدند و گاه رو به تعالي است.
وي جامعهي ايران را در گذار رو به تعالي خواند و نقطهي اوج آن را انقلاب اسلامي دانست كه مردميترين و فراگيرترين انقلاب دوران است.
خاتمي انقلاب را امري انساني دانست كه ممكن است مانند هر امر انساني ديگر گرفتار خطا شود و گفت: «بايد نگران بود كه انقلاب دچار انحراف نشود.»
وي تحريف در انقلاب را اينگونه تعريف كرد كه نام انقلاب محفوظ بماند ولي مردم به نتيجهاي كه مورد نظر آنها بود نرسند و حتي با نام انقلاب از رسيدن به آن هدف اصلي، منع شوند.
خاتمي تاكيد كرد كه تلاش كرده است تا براساس بينش خود، در مسير خواست مردم حركت كند.
او كه از حاضران ميخواست خاتمي را دقايقي ديگر همانند هشت سال گذشته تحمل كنند تا بدون دلهره حرفهايش را بزند، به سال 75 اشاره كرد كه بنا شد در انتخابات حاضر شود آنهم با اصرار دوستان و با بيعلاقگي خود كه در رودربايستي در مقابل اصرار ديگران قرار گرفته بود و تنها دليل حضورش را بيان منش و بينش و ديدگاه خود و دوستانش خواند كه بايد به مردم عرضه ميشد گرچه ميدانست مشكلاتي در راه است.
خاتمي گفت كه اين تفكر را مطرح كرد تا نخبگان گردهم جمع شوند و حركت پويايي را آغاز كنند با اين تصورها اين تفكر حدود چهار ميليون خواهد داشت اما تقدير الهي چيز ديگري و غافلگيرانه بود.
او، تحقق نيافتن برخي تفكرات و برنامههايش را ناشي از همين غافلگيري خواند و ادامه داد: بخشي از مشكلات به خاطر عدم آمادگي بود.
رييس جمهور با بيان اينكه معتقد بودم اصلاحات بايد ادامه يابد، اظهار داشت كه در مدت رياست جمهورياش با خواستهاي متعدد و متنوع از خاستگاهها و پايگاههاي متفاوت و متكثر روبهرو بود كه بايد معدلي از اين خواستها ميشناخت و بر اساس اساسيترين آنها حركت ميكرد.
وي خواست تاريخي ملت ايران را در سه عنوان استقلال، آزادي و پيشرفت خلاصه دانست و با اشاره به اولين باري كه در 22 بهمن سالهاي ابتدايي حضورش در رياست جمهوري اين جمله را گفت، ادامه داد: بلافاصله پس از اين گفته، اعلام كردند كه فلاني در صدد تحريف انقلاب است و پيشرفت را جايگزين جمهوري اسلامي كرده است.
وي يادآور شد كه خواست تاريخي ملت ايران ادامه دارد و به هر مرحلهاي از آزادي، استقلال و پيشرفت برسيم، باز هم اين خواست هست كه گاه حكومت آن را دنبال ميكند وقتي حكومت مانع آن ميشود، ملت آن مانع را كنار خواهند گذاشت مثل انقلاب كه مردم مانع بزرگ را از ميان برداشتند.
خاتمي با تاكيد بر اينكه در روند تحولات اجتماعي نميتوانيم نقش دين را ناديده بگيريم، گفت: جامعهي ايران ديندار بوده است و دين در بطن جامعهي ايراني حضور داشته است حتي كساني كه پايبندي علمي يا اعتقادي به دين ندارند نميتوانند اين اصل را ناديده بگيرند كه هويت آنها بر اساس فرهنگ تاريخي ديني استوار شده است و نميتوان در چنين جامعهاي تحول فرهنگي را خواستار بود و به دين توجه نداشت.
رييس جمهور در ادامه با تاكيد بر اينكه روح همه مردم روح عدالتخواه است، تاكيد كرد كه هيچ حركتي اگر به سوي عدالت جهتگيري نداشته باشد و فقط دين يا آزادي يا شكم و نان را مطرح كند، حركت پويايي نخواهد بود.
خاتمي مردمسالاري را به تعبير فيلسوفان، تقدير تاريخ انسان امروز خواند و گفت كه هيچ قومي را نميتوان يافت كه ميل به مردمسالاري نداشته باشد. مردمسالاري گفتمان غالب سياسي انسان امروز در سراسر جهان است.
وي تاكيد كرد كه حركت ميل به استقلال، آزادي و پيشرفت با توجه به مردمسالاري به سرانجام ميرسد اما در اين مسير با مشكلاتي مواجه بوديم كه يكي از آنها استبدادزدگي است كه از استبداد خطرناكتر است.
خاتمي ادامه داد: استبداد را جامعه استبدادزده ميپذيرد و اين مساله آنقدر عميق است و در عمق وجود انسانها اثر ميگذارد كه پس از گذشت زمان نيز استبداد در جان نخبگان و حاكمان وجود دارد و در مقاطع مختلف بروز مييابد و مشكل ايجاد ميكند.
وي مشكل ديگر را ذهنيتي دانست كه در دههي دوم قرن 20 ميلادي و با استقرار نظام سوسياليستي نمود پيدا كرد و آن تقابل و تعارض ميان عدالت و آزادي بود و گفت: بسياري از انقلابيون ما تحت تاثير جريان غالب، مساله عدالت اجتماعي را محور حركت قرار دادند و از اصل آزادي غافل ماندند در حالي كه معتقدم بايد راهي را برگزينيم كه عدالت و آزادي همراه هم باشد.
خاتمي افزود: جامعهي ما، هم عدالت و هم آزادي ميخواهد و هنر اين است كه تضاد و تعارض ميان اين دو را برداريم.
رييس جمهور مشكل ديگر را قهرمان پرستي حاصل استبدادزدگي خواند و گفت: استبداد انسان را از درون ميگيرد، در چنين جوامعي انسان در انتظار قهرمان است و شكستها و پيروزيهايش را در وجود يك نفر ميبيند و با يك شكست، همه چيز را از دست رفته ميپندارد و نااميد ميشود كه اين از مهمترين مسائلي است كه در سر راه اصلاحات وجود دارد.
خاتمي تاكيد كرد كه اين ملت است كه بايد خود را قهرمان بداند و كسي را كه قدرت به دست ميگيرد، خدمتگذار خود بداند نه قهرمان.
خاتمي افزود: امام (ره) هميشه ميگفتتد به من خدمتگذار بگوييد بهتر است تا رهبر بگوييد. اين گفتهي امام براي مبارزه با قهرمان پروري است.
رييس جمهور در ادامه به بينش و خواستهاي اصلاحطلبان و طرفداران اصلاحات پرداخت و گفت: آنها دفاع از حقوق انسانها را خواستارند، ميخواهند كه روشها و روندها انسانيتر و اصلاح شود و راي مردم مورد حمايت قرار گيرد و عواملي كه سبب دور شدن مردم از قدرت ميشود، از ميان برداشته شود. اينها خوب است اما كسي كه در قدرت قرار ميگيرد، فقط اين مسائل را نميبيند بلكه او بايد اقتصاد و پيشرفت و فرهنگ كشور را در نظر بگيرد و بنياد صنعت و اقتصاد كشور را در نظر داشته باشد و در جهت پيشرفت جامعه گام بردارد. نميتواند همه وقت خود را صرف اموري كند كه اگر اين بخشها نباشد، آن هم وجود نخواهد داشت. در يك جامعهي عقبمانده و فقير كه توان توليد ثروت ندارد، كدام آزادي؟ كدام استقلال؟
وي گفت: دغدغههاي كسي كه در قدرت قرار گرفته و بايد همهي جامعه و همهي بخشها را ببيند فرق دارد با كسي كه در حجرهاي نشسته است و نميداند در جامعه صدها نياز وجود دارد كه بايد پاسخ دهد و او كه در قدرت قرار گرفته بايد علاوه بر خواستهاي سياسي آنهم فقط بخشي از آنها و بدون در نظر گرفتن اولويتها، بايد به ديگر خواستهاي ملت نيز توجه داشته باشد.
خاتمي كه با وجود همهي ناكاميها معتقد است حركت اصلاحات از موفقيتهاي بزرگي برخوردار بوده است، به كشاكش ميان دو بينش از اسلام اشاره كرد و گفت: از روزي كه انقلاب پيروز شد يك مبارزه و كشاكش سخت درگرفت براي اينكه كدام اسلام و كدام بينش استيلاء و هژموني داشته باشد. اين دعوا هنوز هم وجود دارد. اين طور نبود كه اسلامي روشن وجود داشته باشد و بر اساس آن انقلاب شود بلكه دو گرايش وجود داشت و هنوز هم دعوا وجود دارد كه كدام اسلام ميخواهد بنياد فكري و فرهنگي نظام ما باشد.
خاتمي سخنانش را به بيانات امام خميني (ره) مستند كرد و گفت: بنا بود ما از تمام دستاوردهاي بشري استفاده كنيم. بنا بود اسلام را چنان بفهميم كه در دنياي پيچيدهي امروز متهم به ناتواني در ادارهي زندگي بشر نشود. بنا بود اسلامي داشته باشيم كه با تفكر، خلاقيت، زيبايي و مهرباني بيگانه نباشد. بنا بود اسلامي داشته باشيم كه منشاء امنيت ما باشد نه سرچشمهي تهديد ما. بنا بود در سايهي اين اسلام خودباوري و اعتماد به نفس را تقويت كنيم و بر اساس آن كشور خود را بسازيم. بنا بود اسلامي داشته باشيم كه زمان و مكان دو عنصر تعيين كننده در اجتهاد آن باشند كه ميتواند بنا به مقتضيات زمان راههاي نو نشان دهد. بنا بود اسلامي داشته باشيم كه هر انديشهاي را ولو متناقض با اسلام تحمل كند و در اين نظام بيان هر انديشهاي آزاد باشد مگر آنجا كه منجر به عمل براندازي شود. اما اين تنها اسلامي نبود كه وجود داشت.
خاتمي ادامه داد: كساني كه با امام و انقلاب مخالف بودند ميخواستند بينش تاريك خود را بر انقلاب و نظام مردمي تحميل كنند. آنها اسلامي را ميخواستند كه آزادي را ولنگاري ميدانست. اسلامي را ميخواستند كه مردمسالاري را شرك ميدانست و مخالف را معاند و معاند را برانداز و براي نابودي آن برانداز هر عملي را مجاز ميدانست. آنها اسلامي را ميشناختند كه تحمل و مدارا را ضد دين ميدانست و با تحريك احساسات دينداران و تئوريزه كردن خشونت و ترور، جوانان متدين و ديندار را به اعمال خشونت در جامعه ترغيب ميكرد و هنوز هم اين دو اسلام وجود دارند.
رييس جمهور گفت: قرار بود اسلامي بنا شود كه تحت چتر مردمسالاري و تلطيف شده با دين بود و دين با حضور آزادي از تحجر نجات مييافت و بنا نبود آن اسلام حاكم شود. اما دعوا ميان دو اسلام همواره وجود داشت.
خاتمي در ادامه با تاكيد بر اينكه نظراتش را به اظهارات شخص حضرت امام (ره) مستند ميكند كه فردا نگويند اين طلبه غربزده است و ليبرال، گفت: چرا امام (ره) در دو سال آخر عمرشان شديدترين حملات را به تفكر ارتجاعي اسلام داشتند. اين حملات امام را با حملهاي كه امام به شاه داشت مقايسه كنيد.
خاتمي گفت: ما طرفدار آن اسلامي بوديم كه امام مطرح ميكرد كه در كنار آن اسلامي ديده ميشد كه نمونهي آن اسلام طالباني است كه در افغانستان رشد يافت.
رييس جمهور افزود: ما تلاش كرديم كه از موضع دين از آزادي دفاع كنيم و گفتمان جهان را تحت تاثير قرار دهيم كه در اين زمينه حركت اسلامي شما مردم موفق بود.
خاتمي كه به گفتهي خود در اين جلسه سعي داشت بدون دلهره سخن بگويد گفت: بعد از دوم خرداد 76 آن اسلام كذايي، بيپرواتر و خشنتر وارد صحنه شد و ارعاب و ترور را در دستور كار خود قرار داد اما اين اسلام به شدت در جامعهي ما منزوي است و معتقد است كه حركت اصلاحي هشت سالهي شما مردم در آن موثر بوده است.
رييس جمهور گفت: هر مكتبي كه در حال انزواست به خشونت متوسل ميشود و نفس اين تفكر نيز به شماره افتاده است و در جهان نيز نفس اين اسلام به شماره افتاده است كه اين مساله اختصاص به ايران ندارد.
وي به راه افتادن جنبش عظيمي در جهان اسلام اشاره كرد كه آنها كه از حكومت حاكمان فاسد و اسلام خشونتگرا كه به سادگي آدم ميكشد ناراحتند در جستوجوي راه سومي هستند و امروز زمينهي ظهور اين اسلام در ايران و جهان فراهم شده است.
خاتمي ادامه داد: اصلا ناراحت نشويد از خشونتها و تندخوييهايي كه ميشود چون اين نشاندهندهي موفقيت شما و ما است.
به گزارش ايسنا، رييس جمهور در ادامه با اشاره به اينكه امروز در ايران چيز عجيبي را داريم تجربه ميكنيم تاكيد كرد كه ايران كشوري است كه در موعد مقرر قدرت جابجا ميشود و هيچ عاملي جز انتخاب مردم به رسميت شناخته نشده است. ممكن است نقصها و ايراداتي به انتخابات داشته باشيد من هم دارم اما اين روند جا افتاده است كه راي مردم مهم و تاثيرگذار است.
خاتمي اين را گام بزرگي دانست و گفت: تلاش ما اين بود كه مردم باور كنند ميزان راي ملت است و قدرت امر زميني است و مشروعيت قدرت منوط به حضور مردم و رضايت آنهاست و امروز اين در بين همه جا افتاده است.
رييس جمهور در جلسهي شنبه شب همچنين به محكوميت بسياري افراد به جرم بيان عقايد و بيكار شدن بسياري از خبرنگاران و روزنامهنگاران جوان به علت تعطيلي روزنامههايشان اشاره كرد و در عين حال يادآور شد كه در اين عرصه نيز موفقيتهايي داشتهايم.
وي به عرصهي كتاب اشاره كرد و به صراحت گفت: در ايران سانسور هست. در جهان نيز سانسور هست. گرچه معتقدم با وجود گسترش ارتباطات و اينترنت سانسورگران آب در هاون ميكوبند و تقريبا سانسور مهار شده است. گرچه با همين اعمال سانسور نيز مشكلاتي براي اهل فكر ايجاد ميشود.
خاتمي به وجود سانسور در آمريكا نيز اشاره كرد و گفت: دولت آمريكا با كمال پررويي از درج مطالب و مقالات دانشمندان ايراني در مجلات آمريكايي جلوگيري ميكند و اين يعني سانسور. آمريكا با كمال پررويي كانالهاي تلويزيوني كه نميپسندد قطع و سانسور ميكند.
رييس جمهور به وجود سانسور در ايران نيز اشاره كرد و گفت: ما كوشيديم كه سانسور را ضابطهمند كنيم و تلاش كرديم سليقه را در اعمال منع به حداقل برسانيم و با تغيير روشها حدود كار را مشخص كنيم.
خاتمي براي توضيح مطالبش به واقعهاي تاريخي اشاره كرد و ادامه داد كه ميگويند رضا خان به آيت الله مدرس پيام داد كه پا از دم ما بردار و مدرس در پاسخ پيام داد حضرت اشرف دامنهي دم را مشخص كنند.
وي با لحن شوخي افزود: ما تلاش كرديم دامنهي دم را براي نويسندگان مشخص كنيم.
خاتمي همچنين به تلاش اين دولت براي تغيير نگرش جهان به ايران اشاره كرد و وجود برخي اشكالات در اين راه يادآور شد و گفت: در اين مدت تبليغات وسيع رسانههاي فراگير، منبرها و تريبونهاي نوعا مقدس همگي عليه دولت بود. اين دولت هم چون انتقاد را تشويق ميكرد حتي رسانههاي علاقمند نيز از او انتقاد ميكردند و بسياري حسنهاي ما را نيز عيب نشان ميدادند.
رييس جمهور گفت: حالا ميفهمم كه چرا شرط مهندس موسوي براي حضور در انتخابات داشتن يك كانال ارتباط مستقيم با مردم بود.
خاتمي با يادآوري اينكه بسياري از همراهان اصلاحات در طول اين مدت در معرض حبس، توقيف، اتهام و تهمت قرار گرفتند، گفت: هيچيك از مديران نبودند كه تا دم در زندان پيش نروند و بسياري كارهاي عظيمي صورت گرفت كه پروندهسازيهايي براي آن انجام شد و من هر آن انتظار داشتم كه بيايند و بگويند وزير تو احضار شده و فلان مدير تو زنداني شده است.
خاتمي گفت: سانسورچي ما را به خاطر اينكه چرا سانسور نكرده است از كار بركنار كردند.
رييس جمهور كه در اين جمع كه برخي گلايههاي هشت سالهاش را مطرح ميكرد افزود: هيچوقت نبود كه سفري بروم و با حادثهاي روبرو نشوم كه همهي اعصابم را در خارج از كشور بهم نزند و به جاي اينكه من از مصالح عالي كشور دفاع كنم ناچار بودم اين مسائل را توضيح دهم.
خاتمي با گلايهي بسيار اظهار داشت: «براي اولين بار در دوران اصلاحات»، «براي اولين بار در دوران اصلاحات»، «براي اولين بار در دوران اصلاحات» با وجود افتخاري كه جمهوري اسلامي داشت و در زمان امام نيز وجود داشت كه هيچكس را به خاطر اعتقاداتش مورد اتهام قرار نميدادند؛ يك انسان مسلمان، عاقل، دانشمند، متعهد و معتقد را به اتهام ارتداد به اعدام محكوم كردند.
خاتمي اين سوال را مطرح كرد كه كدام اقليت، كمونيست و طرفدار فكر و فرقهاي و كدام مرتد در طول تاريخ در اين كشور بوده است كه قبل از اين حكم ننگين به خاطر اتهام ارتدادش به اعدام محكوم شود كه اگر نبود تلاش ما و نظر رهبري و موافقت رييس قوهي قضاييه به خاطر اجراي ننگين آن حكم نيز بايد هزينه ميپرداختيم.
در اين لحظه جمعي فرياد برآوردند مرگ بر اسلام طالباني كه خاتمي گفت: فعلا از مرگ نگوييد.
رييس جمهور همچنين در ادامه از همراهان اصلاحطلب خود نيز گلايه كرد و يادآور شد: برخي از طرفداران اصلاحات ما دچار شعارزدگي مفرط شدند و اولويتها را درك نكردند. روح قهرمانپرستي را دامن زدند و مطالبات را بدون در نظر گرفتن اولويتها بالا بردند.
خاتمي در ادامه با اشاره به داستان حضرت موسي و بني اسرائيل كه قوم خطاب به حضرت موسي گفتند ما در اينجا مينشينيم تو و خدايت برو بجنگ و وقتي جنگ تمام شد ما ميآييم، گفت: بسياري از اصلاحطلبان نيز اينطور صحبت ميكردند كه شما برويد، بجنگيد، ما در خانه مينشينيم و هر وقت كه شورش و بلوا شد ما ميآييم.
وي همچنين از اصلاحطلباني گله كرد كه از دين دور شدند و مخالفان از همين استفاده كردند و عليه اصلاحات اقدام كردند.
رييس جمهور گله كرد كه به خاطر بيان اعتقادش در بيان اينكه جامعهي مدني همان مدينهي فاضله است از سوي روشنفكران مرتد شناخته شده است و خدا را شكر كرد كه روشنفكران دادگاهي ندارند كه او را به خاطر اين ارتداد به اعدام محكوم كنند.
خاتمي اشاره كرد كه اين دوران تمام شد اما امروز آغاز كار است براي دفاع از آزادي و پيشرفت و ايجاد زمينه براي استفاده از لطف خداوند.
خاتمي در اين جلسه به عرصهي فرهنگ و دستاوردهاي حاصل آمده در اين زمينه اشاره كرد و يادآور شد: نهادهايي پا گرفتهاند كه ريشه خواهند گرفت و آينده را متحول ميكنند.
رييس جمهور به رشد كمي و كيفي مراكز آموزش عالي و گسترش دانشگاهها و امنيت مديريتها و سپردن دانشگاهها به دست هيات امناي دانشگاهها، اشاره كرد و كم كردن حاكميت دولت در دانشگاهها را منشا تحول بزرگي دانست.
وي همچنين به عرصهي آموزش و پرورش اشاره كرد و با بيان اينكه مشكلات زيادي در اين زمينه داشتيم اما كارهايي شروع شده كه اميدوارم ادامه يابد، تاكيد كرد كه يكي از اقدامات در امر آموزش و پرورش اين بود كه آموزش و پرورش از يك كارگاه حفظ محور به كارگاه تفكر محور تبديل شود و سعي كرديم در مديريت، معلمان و مربيان را نقش دهيم و روح پژوهشگري را تقويت كنيم كه اين با جريانهاي مباركي چون پرسش مهر و جشنوارهي خوارزمي تا حدي محقق شد.
وي با اشاره به اختراعات و موفقيتهاي جوانان در عرصههاي بينالمللي به وضع نامناسب مالي معلمان اشاره كرد و يادآور شد كه در دورهي مسووليتش سعي كرده حقوق معلمان پنج برابر شود.
خاتمي همچنين خاطر نشان كرد كه در عرصهي فرهنگ تلاش كرده كه امنيت براي هنرمندان و فرهنگيان فراهم شود اگر چه قبول دارد هنوز فرهنگيان از آن فراغت روحي كه لازمهي خلاقيت است برخوردار نيستند.
رييس جمهور همچنين به افتخارات اين دولت در عرصهي اقتصاد اشاره كرد و آنرا كاملا قابل دفاع خواند و يادآور شد: ما از وارد كنندهي كالا به صادر كننده تبديل شديم و در بسياري موارد به خودكفايي رسيديم. ما در ساختن سد و سيلو صد در صد و در ساخت نيروگاههاي آبي بالاي هفتاد درصد به خودكفايي رسيديم.
رييس جمهور همچنين در پايان سخنانش يادآور شد كه آنها كه در اين جلسه تعريفي را مطرح كردهاند از خودشان و شما تعريف كردهاند.
رييس جمهور كه متن آمادهاي از پيش نداشت و به دنبال يادداشتهايي ميگشت تا مطالبش را مطرح كند به اين موضوع اشاره كرد كه قرار بود از سخنان يادگار امام در اين جلسه استفاده كنيم اما غير آخوندها وقت را گرفتند پس نگوييد كه آخوندها مظلوم نيستند. آخوند با گذشت هم داريم.
در جايي كه خاتمي سعي داشت برخي موفقيتهاي اقتصادي دولت را مطرح كند يادداشتي به دست او دادند كه خاتمي با تصور كم بودن وقت گفت: يعني چي تمام كنم.
در اين لحظه برخي حاضران فرياد زدند خاتمي دوستت داريم كه خاتمي با خنده پاسخ داد فعلا دوستتم نداشته باشيد تا حرفهايم تمام شود. خيلي وقت داريم كه دل بدهيم و قلوه بگيريم.
رييس جمهور وقتي از تبليغات وسيع رسانههاي فراگير عليه دولت گله كرد جمعيت تشويق كردند و خاتمي گفت: تشويق ميكرديد كه آنها كار خوبي ميكردند؟
وقتي خاتمي از برخي اصلاحطلبان گله ميكرد فريادي از جمع بلند شد كه پس گنجي چه؟ خاتمي كه نميخواست وارد اين موضوع شود گفت: نگذاريد بگويم بيشتر مشكل از خود اين آقا است.
مراسم سلام خاتمي با خوانده شدن يار دبستاني از سوي جمعيت حاضر پايان يافت و خاتمي در حلقهي دوستدارانش جلسه را ترك كرد.
به گزارش خبرنگار ايسنا، او به قول خودش، آمادگي براي صحبت كردن نداشت و در راه چيزهايي را نوشته بود تا براي حاضران بگويد و خواست كه بدون دلهره حرفهايش را بزند، از هر دري سخن گفت و از ديدگاههاي متحجرانه نسبت به اسلام گله كرد و به بيان اهداف اسلامي پرداخت كه آن را برگرفته از ديدگاه امام خميني (ره) ميخواند.
خاتمي كه در كمرويي و رودربايستي قرارگرفتن را ضعف خود ميداند، از روزهايي گفت كه به اصرار دوستانش در عرصهي سياسي حاضر شده و تنها هدفش طرح ديدگاهي بوده كه به آن معتقد است.
او از دستاوردهايش گفت و اصلاحات و حركت اصلاحي مردم را در بسياري زمينهها موفق خواند و البته از برخي دوستان اصلاحطلبش كه دچار شعارزدگي شدند و اولويتها را تشخيص ندادند گله كرد.
به گزارش خبرنگار سياسي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، خاتمي كه در شامگاه يكشنبه در مراسم سلام خاتمي كه از سوي فرهنگيان برگزار شد، حرفهاي نمايندگان صنوف مختلف را شنيد كه عموما با قدرداني از وي همراه بود، وقتي خود پشت تريبون قرار گرفت، گفت كه در چنين فضايي انسان با يك احساس متضاد همراه ميشود: شادي و شرمساري. كدام افتخار بالاتر از اين است كه انسان خود را ميان مردم ايران ببيند.
رييس جمهور ادامه داد: «آنچه در اينجا گفته شد براي كسي بود كه شايستگي اين بزرگواري را نداشت. قطرهاي كوچك بود در درياي موج خيز عظمت يك ملت تاريخساز كه در آينده نيز افتخارات بزرگي خواهد داشت.»
خاتمي سپس سخنانش را اين گونه آغاز كرد كه ما در دوران گذار به سر ميبريم. همه جوامع لحظات گذار دارند كه گاه به سوي انحطاط است چنانچه بسياري جوامع متمدن گرفتار آن شدند و گاه رو به تعالي است.
وي جامعهي ايران را در گذار رو به تعالي خواند و نقطهي اوج آن را انقلاب اسلامي دانست كه مردميترين و فراگيرترين انقلاب دوران است.
خاتمي انقلاب را امري انساني دانست كه ممكن است مانند هر امر انساني ديگر گرفتار خطا شود و گفت: «بايد نگران بود كه انقلاب دچار انحراف نشود.»
وي تحريف در انقلاب را اينگونه تعريف كرد كه نام انقلاب محفوظ بماند ولي مردم به نتيجهاي كه مورد نظر آنها بود نرسند و حتي با نام انقلاب از رسيدن به آن هدف اصلي، منع شوند.
خاتمي تاكيد كرد كه تلاش كرده است تا براساس بينش خود، در مسير خواست مردم حركت كند.
او كه از حاضران ميخواست خاتمي را دقايقي ديگر همانند هشت سال گذشته تحمل كنند تا بدون دلهره حرفهايش را بزند، به سال 75 اشاره كرد كه بنا شد در انتخابات حاضر شود آنهم با اصرار دوستان و با بيعلاقگي خود كه در رودربايستي در مقابل اصرار ديگران قرار گرفته بود و تنها دليل حضورش را بيان منش و بينش و ديدگاه خود و دوستانش خواند كه بايد به مردم عرضه ميشد گرچه ميدانست مشكلاتي در راه است.
خاتمي گفت كه اين تفكر را مطرح كرد تا نخبگان گردهم جمع شوند و حركت پويايي را آغاز كنند با اين تصورها اين تفكر حدود چهار ميليون خواهد داشت اما تقدير الهي چيز ديگري و غافلگيرانه بود.
او، تحقق نيافتن برخي تفكرات و برنامههايش را ناشي از همين غافلگيري خواند و ادامه داد: بخشي از مشكلات به خاطر عدم آمادگي بود.
رييس جمهور با بيان اينكه معتقد بودم اصلاحات بايد ادامه يابد، اظهار داشت كه در مدت رياست جمهورياش با خواستهاي متعدد و متنوع از خاستگاهها و پايگاههاي متفاوت و متكثر روبهرو بود كه بايد معدلي از اين خواستها ميشناخت و بر اساس اساسيترين آنها حركت ميكرد.
وي خواست تاريخي ملت ايران را در سه عنوان استقلال، آزادي و پيشرفت خلاصه دانست و با اشاره به اولين باري كه در 22 بهمن سالهاي ابتدايي حضورش در رياست جمهوري اين جمله را گفت، ادامه داد: بلافاصله پس از اين گفته، اعلام كردند كه فلاني در صدد تحريف انقلاب است و پيشرفت را جايگزين جمهوري اسلامي كرده است.
وي يادآور شد كه خواست تاريخي ملت ايران ادامه دارد و به هر مرحلهاي از آزادي، استقلال و پيشرفت برسيم، باز هم اين خواست هست كه گاه حكومت آن را دنبال ميكند وقتي حكومت مانع آن ميشود، ملت آن مانع را كنار خواهند گذاشت مثل انقلاب كه مردم مانع بزرگ را از ميان برداشتند.
خاتمي با تاكيد بر اينكه در روند تحولات اجتماعي نميتوانيم نقش دين را ناديده بگيريم، گفت: جامعهي ايران ديندار بوده است و دين در بطن جامعهي ايراني حضور داشته است حتي كساني كه پايبندي علمي يا اعتقادي به دين ندارند نميتوانند اين اصل را ناديده بگيرند كه هويت آنها بر اساس فرهنگ تاريخي ديني استوار شده است و نميتوان در چنين جامعهاي تحول فرهنگي را خواستار بود و به دين توجه نداشت.
رييس جمهور در ادامه با تاكيد بر اينكه روح همه مردم روح عدالتخواه است، تاكيد كرد كه هيچ حركتي اگر به سوي عدالت جهتگيري نداشته باشد و فقط دين يا آزادي يا شكم و نان را مطرح كند، حركت پويايي نخواهد بود.
خاتمي مردمسالاري را به تعبير فيلسوفان، تقدير تاريخ انسان امروز خواند و گفت كه هيچ قومي را نميتوان يافت كه ميل به مردمسالاري نداشته باشد. مردمسالاري گفتمان غالب سياسي انسان امروز در سراسر جهان است.
وي تاكيد كرد كه حركت ميل به استقلال، آزادي و پيشرفت با توجه به مردمسالاري به سرانجام ميرسد اما در اين مسير با مشكلاتي مواجه بوديم كه يكي از آنها استبدادزدگي است كه از استبداد خطرناكتر است.
خاتمي ادامه داد: استبداد را جامعه استبدادزده ميپذيرد و اين مساله آنقدر عميق است و در عمق وجود انسانها اثر ميگذارد كه پس از گذشت زمان نيز استبداد در جان نخبگان و حاكمان وجود دارد و در مقاطع مختلف بروز مييابد و مشكل ايجاد ميكند.
وي مشكل ديگر را ذهنيتي دانست كه در دههي دوم قرن 20 ميلادي و با استقرار نظام سوسياليستي نمود پيدا كرد و آن تقابل و تعارض ميان عدالت و آزادي بود و گفت: بسياري از انقلابيون ما تحت تاثير جريان غالب، مساله عدالت اجتماعي را محور حركت قرار دادند و از اصل آزادي غافل ماندند در حالي كه معتقدم بايد راهي را برگزينيم كه عدالت و آزادي همراه هم باشد.
خاتمي افزود: جامعهي ما، هم عدالت و هم آزادي ميخواهد و هنر اين است كه تضاد و تعارض ميان اين دو را برداريم.
رييس جمهور مشكل ديگر را قهرمان پرستي حاصل استبدادزدگي خواند و گفت: استبداد انسان را از درون ميگيرد، در چنين جوامعي انسان در انتظار قهرمان است و شكستها و پيروزيهايش را در وجود يك نفر ميبيند و با يك شكست، همه چيز را از دست رفته ميپندارد و نااميد ميشود كه اين از مهمترين مسائلي است كه در سر راه اصلاحات وجود دارد.
خاتمي تاكيد كرد كه اين ملت است كه بايد خود را قهرمان بداند و كسي را كه قدرت به دست ميگيرد، خدمتگذار خود بداند نه قهرمان.
خاتمي افزود: امام (ره) هميشه ميگفتتد به من خدمتگذار بگوييد بهتر است تا رهبر بگوييد. اين گفتهي امام براي مبارزه با قهرمان پروري است.
رييس جمهور در ادامه به بينش و خواستهاي اصلاحطلبان و طرفداران اصلاحات پرداخت و گفت: آنها دفاع از حقوق انسانها را خواستارند، ميخواهند كه روشها و روندها انسانيتر و اصلاح شود و راي مردم مورد حمايت قرار گيرد و عواملي كه سبب دور شدن مردم از قدرت ميشود، از ميان برداشته شود. اينها خوب است اما كسي كه در قدرت قرار ميگيرد، فقط اين مسائل را نميبيند بلكه او بايد اقتصاد و پيشرفت و فرهنگ كشور را در نظر بگيرد و بنياد صنعت و اقتصاد كشور را در نظر داشته باشد و در جهت پيشرفت جامعه گام بردارد. نميتواند همه وقت خود را صرف اموري كند كه اگر اين بخشها نباشد، آن هم وجود نخواهد داشت. در يك جامعهي عقبمانده و فقير كه توان توليد ثروت ندارد، كدام آزادي؟ كدام استقلال؟
وي گفت: دغدغههاي كسي كه در قدرت قرار گرفته و بايد همهي جامعه و همهي بخشها را ببيند فرق دارد با كسي كه در حجرهاي نشسته است و نميداند در جامعه صدها نياز وجود دارد كه بايد پاسخ دهد و او كه در قدرت قرار گرفته بايد علاوه بر خواستهاي سياسي آنهم فقط بخشي از آنها و بدون در نظر گرفتن اولويتها، بايد به ديگر خواستهاي ملت نيز توجه داشته باشد.
خاتمي كه با وجود همهي ناكاميها معتقد است حركت اصلاحات از موفقيتهاي بزرگي برخوردار بوده است، به كشاكش ميان دو بينش از اسلام اشاره كرد و گفت: از روزي كه انقلاب پيروز شد يك مبارزه و كشاكش سخت درگرفت براي اينكه كدام اسلام و كدام بينش استيلاء و هژموني داشته باشد. اين دعوا هنوز هم وجود دارد. اين طور نبود كه اسلامي روشن وجود داشته باشد و بر اساس آن انقلاب شود بلكه دو گرايش وجود داشت و هنوز هم دعوا وجود دارد كه كدام اسلام ميخواهد بنياد فكري و فرهنگي نظام ما باشد.
خاتمي سخنانش را به بيانات امام خميني (ره) مستند كرد و گفت: بنا بود ما از تمام دستاوردهاي بشري استفاده كنيم. بنا بود اسلام را چنان بفهميم كه در دنياي پيچيدهي امروز متهم به ناتواني در ادارهي زندگي بشر نشود. بنا بود اسلامي داشته باشيم كه با تفكر، خلاقيت، زيبايي و مهرباني بيگانه نباشد. بنا بود اسلامي داشته باشيم كه منشاء امنيت ما باشد نه سرچشمهي تهديد ما. بنا بود در سايهي اين اسلام خودباوري و اعتماد به نفس را تقويت كنيم و بر اساس آن كشور خود را بسازيم. بنا بود اسلامي داشته باشيم كه زمان و مكان دو عنصر تعيين كننده در اجتهاد آن باشند كه ميتواند بنا به مقتضيات زمان راههاي نو نشان دهد. بنا بود اسلامي داشته باشيم كه هر انديشهاي را ولو متناقض با اسلام تحمل كند و در اين نظام بيان هر انديشهاي آزاد باشد مگر آنجا كه منجر به عمل براندازي شود. اما اين تنها اسلامي نبود كه وجود داشت.
خاتمي ادامه داد: كساني كه با امام و انقلاب مخالف بودند ميخواستند بينش تاريك خود را بر انقلاب و نظام مردمي تحميل كنند. آنها اسلامي را ميخواستند كه آزادي را ولنگاري ميدانست. اسلامي را ميخواستند كه مردمسالاري را شرك ميدانست و مخالف را معاند و معاند را برانداز و براي نابودي آن برانداز هر عملي را مجاز ميدانست. آنها اسلامي را ميشناختند كه تحمل و مدارا را ضد دين ميدانست و با تحريك احساسات دينداران و تئوريزه كردن خشونت و ترور، جوانان متدين و ديندار را به اعمال خشونت در جامعه ترغيب ميكرد و هنوز هم اين دو اسلام وجود دارند.
رييس جمهور گفت: قرار بود اسلامي بنا شود كه تحت چتر مردمسالاري و تلطيف شده با دين بود و دين با حضور آزادي از تحجر نجات مييافت و بنا نبود آن اسلام حاكم شود. اما دعوا ميان دو اسلام همواره وجود داشت.
خاتمي در ادامه با تاكيد بر اينكه نظراتش را به اظهارات شخص حضرت امام (ره) مستند ميكند كه فردا نگويند اين طلبه غربزده است و ليبرال، گفت: چرا امام (ره) در دو سال آخر عمرشان شديدترين حملات را به تفكر ارتجاعي اسلام داشتند. اين حملات امام را با حملهاي كه امام به شاه داشت مقايسه كنيد.
خاتمي گفت: ما طرفدار آن اسلامي بوديم كه امام مطرح ميكرد كه در كنار آن اسلامي ديده ميشد كه نمونهي آن اسلام طالباني است كه در افغانستان رشد يافت.
رييس جمهور افزود: ما تلاش كرديم كه از موضع دين از آزادي دفاع كنيم و گفتمان جهان را تحت تاثير قرار دهيم كه در اين زمينه حركت اسلامي شما مردم موفق بود.
خاتمي كه به گفتهي خود در اين جلسه سعي داشت بدون دلهره سخن بگويد گفت: بعد از دوم خرداد 76 آن اسلام كذايي، بيپرواتر و خشنتر وارد صحنه شد و ارعاب و ترور را در دستور كار خود قرار داد اما اين اسلام به شدت در جامعهي ما منزوي است و معتقد است كه حركت اصلاحي هشت سالهي شما مردم در آن موثر بوده است.
رييس جمهور گفت: هر مكتبي كه در حال انزواست به خشونت متوسل ميشود و نفس اين تفكر نيز به شماره افتاده است و در جهان نيز نفس اين اسلام به شماره افتاده است كه اين مساله اختصاص به ايران ندارد.
وي به راه افتادن جنبش عظيمي در جهان اسلام اشاره كرد كه آنها كه از حكومت حاكمان فاسد و اسلام خشونتگرا كه به سادگي آدم ميكشد ناراحتند در جستوجوي راه سومي هستند و امروز زمينهي ظهور اين اسلام در ايران و جهان فراهم شده است.
خاتمي ادامه داد: اصلا ناراحت نشويد از خشونتها و تندخوييهايي كه ميشود چون اين نشاندهندهي موفقيت شما و ما است.
به گزارش ايسنا، رييس جمهور در ادامه با اشاره به اينكه امروز در ايران چيز عجيبي را داريم تجربه ميكنيم تاكيد كرد كه ايران كشوري است كه در موعد مقرر قدرت جابجا ميشود و هيچ عاملي جز انتخاب مردم به رسميت شناخته نشده است. ممكن است نقصها و ايراداتي به انتخابات داشته باشيد من هم دارم اما اين روند جا افتاده است كه راي مردم مهم و تاثيرگذار است.
خاتمي اين را گام بزرگي دانست و گفت: تلاش ما اين بود كه مردم باور كنند ميزان راي ملت است و قدرت امر زميني است و مشروعيت قدرت منوط به حضور مردم و رضايت آنهاست و امروز اين در بين همه جا افتاده است.
رييس جمهور در جلسهي شنبه شب همچنين به محكوميت بسياري افراد به جرم بيان عقايد و بيكار شدن بسياري از خبرنگاران و روزنامهنگاران جوان به علت تعطيلي روزنامههايشان اشاره كرد و در عين حال يادآور شد كه در اين عرصه نيز موفقيتهايي داشتهايم.
وي به عرصهي كتاب اشاره كرد و به صراحت گفت: در ايران سانسور هست. در جهان نيز سانسور هست. گرچه معتقدم با وجود گسترش ارتباطات و اينترنت سانسورگران آب در هاون ميكوبند و تقريبا سانسور مهار شده است. گرچه با همين اعمال سانسور نيز مشكلاتي براي اهل فكر ايجاد ميشود.
خاتمي به وجود سانسور در آمريكا نيز اشاره كرد و گفت: دولت آمريكا با كمال پررويي از درج مطالب و مقالات دانشمندان ايراني در مجلات آمريكايي جلوگيري ميكند و اين يعني سانسور. آمريكا با كمال پررويي كانالهاي تلويزيوني كه نميپسندد قطع و سانسور ميكند.
رييس جمهور به وجود سانسور در ايران نيز اشاره كرد و گفت: ما كوشيديم كه سانسور را ضابطهمند كنيم و تلاش كرديم سليقه را در اعمال منع به حداقل برسانيم و با تغيير روشها حدود كار را مشخص كنيم.
خاتمي براي توضيح مطالبش به واقعهاي تاريخي اشاره كرد و ادامه داد كه ميگويند رضا خان به آيت الله مدرس پيام داد كه پا از دم ما بردار و مدرس در پاسخ پيام داد حضرت اشرف دامنهي دم را مشخص كنند.
وي با لحن شوخي افزود: ما تلاش كرديم دامنهي دم را براي نويسندگان مشخص كنيم.
خاتمي همچنين به تلاش اين دولت براي تغيير نگرش جهان به ايران اشاره كرد و وجود برخي اشكالات در اين راه يادآور شد و گفت: در اين مدت تبليغات وسيع رسانههاي فراگير، منبرها و تريبونهاي نوعا مقدس همگي عليه دولت بود. اين دولت هم چون انتقاد را تشويق ميكرد حتي رسانههاي علاقمند نيز از او انتقاد ميكردند و بسياري حسنهاي ما را نيز عيب نشان ميدادند.
رييس جمهور گفت: حالا ميفهمم كه چرا شرط مهندس موسوي براي حضور در انتخابات داشتن يك كانال ارتباط مستقيم با مردم بود.
خاتمي با يادآوري اينكه بسياري از همراهان اصلاحات در طول اين مدت در معرض حبس، توقيف، اتهام و تهمت قرار گرفتند، گفت: هيچيك از مديران نبودند كه تا دم در زندان پيش نروند و بسياري كارهاي عظيمي صورت گرفت كه پروندهسازيهايي براي آن انجام شد و من هر آن انتظار داشتم كه بيايند و بگويند وزير تو احضار شده و فلان مدير تو زنداني شده است.
خاتمي گفت: سانسورچي ما را به خاطر اينكه چرا سانسور نكرده است از كار بركنار كردند.
رييس جمهور كه در اين جمع كه برخي گلايههاي هشت سالهاش را مطرح ميكرد افزود: هيچوقت نبود كه سفري بروم و با حادثهاي روبرو نشوم كه همهي اعصابم را در خارج از كشور بهم نزند و به جاي اينكه من از مصالح عالي كشور دفاع كنم ناچار بودم اين مسائل را توضيح دهم.
خاتمي با گلايهي بسيار اظهار داشت: «براي اولين بار در دوران اصلاحات»، «براي اولين بار در دوران اصلاحات»، «براي اولين بار در دوران اصلاحات» با وجود افتخاري كه جمهوري اسلامي داشت و در زمان امام نيز وجود داشت كه هيچكس را به خاطر اعتقاداتش مورد اتهام قرار نميدادند؛ يك انسان مسلمان، عاقل، دانشمند، متعهد و معتقد را به اتهام ارتداد به اعدام محكوم كردند.
خاتمي اين سوال را مطرح كرد كه كدام اقليت، كمونيست و طرفدار فكر و فرقهاي و كدام مرتد در طول تاريخ در اين كشور بوده است كه قبل از اين حكم ننگين به خاطر اتهام ارتدادش به اعدام محكوم شود كه اگر نبود تلاش ما و نظر رهبري و موافقت رييس قوهي قضاييه به خاطر اجراي ننگين آن حكم نيز بايد هزينه ميپرداختيم.
در اين لحظه جمعي فرياد برآوردند مرگ بر اسلام طالباني كه خاتمي گفت: فعلا از مرگ نگوييد.
رييس جمهور همچنين در ادامه از همراهان اصلاحطلب خود نيز گلايه كرد و يادآور شد: برخي از طرفداران اصلاحات ما دچار شعارزدگي مفرط شدند و اولويتها را درك نكردند. روح قهرمانپرستي را دامن زدند و مطالبات را بدون در نظر گرفتن اولويتها بالا بردند.
خاتمي در ادامه با اشاره به داستان حضرت موسي و بني اسرائيل كه قوم خطاب به حضرت موسي گفتند ما در اينجا مينشينيم تو و خدايت برو بجنگ و وقتي جنگ تمام شد ما ميآييم، گفت: بسياري از اصلاحطلبان نيز اينطور صحبت ميكردند كه شما برويد، بجنگيد، ما در خانه مينشينيم و هر وقت كه شورش و بلوا شد ما ميآييم.
وي همچنين از اصلاحطلباني گله كرد كه از دين دور شدند و مخالفان از همين استفاده كردند و عليه اصلاحات اقدام كردند.
رييس جمهور گله كرد كه به خاطر بيان اعتقادش در بيان اينكه جامعهي مدني همان مدينهي فاضله است از سوي روشنفكران مرتد شناخته شده است و خدا را شكر كرد كه روشنفكران دادگاهي ندارند كه او را به خاطر اين ارتداد به اعدام محكوم كنند.
خاتمي اشاره كرد كه اين دوران تمام شد اما امروز آغاز كار است براي دفاع از آزادي و پيشرفت و ايجاد زمينه براي استفاده از لطف خداوند.
خاتمي در اين جلسه به عرصهي فرهنگ و دستاوردهاي حاصل آمده در اين زمينه اشاره كرد و يادآور شد: نهادهايي پا گرفتهاند كه ريشه خواهند گرفت و آينده را متحول ميكنند.
رييس جمهور به رشد كمي و كيفي مراكز آموزش عالي و گسترش دانشگاهها و امنيت مديريتها و سپردن دانشگاهها به دست هيات امناي دانشگاهها، اشاره كرد و كم كردن حاكميت دولت در دانشگاهها را منشا تحول بزرگي دانست.
وي همچنين به عرصهي آموزش و پرورش اشاره كرد و با بيان اينكه مشكلات زيادي در اين زمينه داشتيم اما كارهايي شروع شده كه اميدوارم ادامه يابد، تاكيد كرد كه يكي از اقدامات در امر آموزش و پرورش اين بود كه آموزش و پرورش از يك كارگاه حفظ محور به كارگاه تفكر محور تبديل شود و سعي كرديم در مديريت، معلمان و مربيان را نقش دهيم و روح پژوهشگري را تقويت كنيم كه اين با جريانهاي مباركي چون پرسش مهر و جشنوارهي خوارزمي تا حدي محقق شد.
وي با اشاره به اختراعات و موفقيتهاي جوانان در عرصههاي بينالمللي به وضع نامناسب مالي معلمان اشاره كرد و يادآور شد كه در دورهي مسووليتش سعي كرده حقوق معلمان پنج برابر شود.
خاتمي همچنين خاطر نشان كرد كه در عرصهي فرهنگ تلاش كرده كه امنيت براي هنرمندان و فرهنگيان فراهم شود اگر چه قبول دارد هنوز فرهنگيان از آن فراغت روحي كه لازمهي خلاقيت است برخوردار نيستند.
رييس جمهور همچنين به افتخارات اين دولت در عرصهي اقتصاد اشاره كرد و آنرا كاملا قابل دفاع خواند و يادآور شد: ما از وارد كنندهي كالا به صادر كننده تبديل شديم و در بسياري موارد به خودكفايي رسيديم. ما در ساختن سد و سيلو صد در صد و در ساخت نيروگاههاي آبي بالاي هفتاد درصد به خودكفايي رسيديم.
رييس جمهور همچنين در پايان سخنانش يادآور شد كه آنها كه در اين جلسه تعريفي را مطرح كردهاند از خودشان و شما تعريف كردهاند.
رييس جمهور كه متن آمادهاي از پيش نداشت و به دنبال يادداشتهايي ميگشت تا مطالبش را مطرح كند به اين موضوع اشاره كرد كه قرار بود از سخنان يادگار امام در اين جلسه استفاده كنيم اما غير آخوندها وقت را گرفتند پس نگوييد كه آخوندها مظلوم نيستند. آخوند با گذشت هم داريم.
در جايي كه خاتمي سعي داشت برخي موفقيتهاي اقتصادي دولت را مطرح كند يادداشتي به دست او دادند كه خاتمي با تصور كم بودن وقت گفت: يعني چي تمام كنم.
در اين لحظه برخي حاضران فرياد زدند خاتمي دوستت داريم كه خاتمي با خنده پاسخ داد فعلا دوستتم نداشته باشيد تا حرفهايم تمام شود. خيلي وقت داريم كه دل بدهيم و قلوه بگيريم.
رييس جمهور وقتي از تبليغات وسيع رسانههاي فراگير عليه دولت گله كرد جمعيت تشويق كردند و خاتمي گفت: تشويق ميكرديد كه آنها كار خوبي ميكردند؟
وقتي خاتمي از برخي اصلاحطلبان گله ميكرد فريادي از جمع بلند شد كه پس گنجي چه؟ خاتمي كه نميخواست وارد اين موضوع شود گفت: نگذاريد بگويم بيشتر مشكل از خود اين آقا است.
مراسم سلام خاتمي با خوانده شدن يار دبستاني از سوي جمعيت حاضر پايان يافت و خاتمي در حلقهي دوستدارانش جلسه را ترك كرد.
اشتراک در:
پیامها (Atom)
